Pages

Saturday, January 13, 2018

Tishio la usalama wa vifaa vya kompyuta: Inamhusu kila mtumiaji wa desktop, laptop, tablets, smartphone, na vingine.

Utangulizi
Takribani siku kumi zilizopita, wataalamu bingwa wa usalama wa kompyuta walichapisha utatifi ulionesha tatizo kubwa la kiusalama linalozikabili karibu aina zote za vidubwasha vya kompyuta duniani (desktops, laptops, tables, smartphones, and some servers) ambalo halikuwahi kujulikana kabla. Ukubwa wa tatizo hili ni ukweli kwamba linahusika hasa na uwezekano ulio dhahiri wa kompyuta yoyote unayotumia kuweza kudukuliwa taarifa za siri kama nywila (passwords), emails na documents. Utafiti huu (umepewa jina la Meltdown and Spectre Vulnerabilities) ni wa ngazi ya juu katika uhandisi wa kompyuta na nimekosa lugha nyepesi ya kuelezea hasa kwa wasio na utaalamu husika. Hata hivyo, kutokana na umuhim na uzito wake, na kwa kuwa hadi sasa sijasoma popote ulipoelezewa kwa lugha nyepesi katika vyombo vya habari na mitandao ya hapa nchini, ngoja nijaribu kufanya hivyo kwa manufaa ya watakaosoma.

Meltdown and Spectre Vulnerabilities: Source here
Nini cha kuelewa kwanza kuhusu kifaa chako?
1.    Kifaa chochote cha kielekroniki kinakamilika kuwa kompyuta kwa vitu vikubwa vinne: (1) Hardware (yaani kasha la nje na sehemu zingine za ndani ya kompyuta. Huu ni mwili wa kompyuta ambao bila kuwa na uhai ndani yake ni mfu na hauna kazi); (2) Operating system (Hii ni nafsi hai au uhai wa kompyuta – ambao lazima uwe ndani ya mwili (hardware) ili uonekane na kuufanya mwili kuwa na matumizi); (3) Application software (yaani maarifa au ujuzi (skills) unazoiwezesha kompyuta hai kufanya kazi  mbalimbali na mahususi); na (4) Processor (hii ni moja ya ya hardware ambayo ndio yenye intelligence au ndio ubongo wa kuratibu kila kinachoendelea kwenye kompyuta - bila processor kompyuta ni inakua zaidi ya zezeta/ jinga/ zombie/ nk kwani haitakua na uwezo wa kuwa hai).

2.    Hakuna kidubwasha chochote cha kompyuta unachotumia kisichotegemea processor (au microprocessor). Hadi sasa kuna aina kubwa tatu za microprocessors zinazotumika na vifaa vingi na kutegemea aina ya kompyuta unayotumia. Nazo ni Integrated and electronics (Intel) microprocessor; Advanced Micro Devices (AMD) microprocessor na Advanced RISC Machine (ARM) microprocessors.

3.  Kwa kompyuta kubwa kama servers zinazohitaji processing power kubwa zaidi, zinatumia aina nyingine ya processors hasa za International Business Machines (IBM) cooperation zijulikanazo kama "POWER series high performance microprocessors".

4.  Kama nilivyosema awali, processors ni hardware na sio software. Hata hivyo inafanya kazi zake kwa kutumia software maalumu. Hivyo bila kujali kompyuta yako inatumia operating system gani (Apple/Mac, windows, android, Linux, nk), inaweza kuwa inatumia aina mojawapo ya processors yoyote kati ya nilizotaja kulingana na chaguo la mtengezaji wa kifaa husika. Hadi sasa vidubwasha vingi vinatumia Intel kutokana na ubora na sababu zingine za kiuchumi na kibiashara (competitive advantage).
Intel Microprocessor : source here
Tatizo liko wapi?
Kile tunachokifurahia kwa kuwa na vifaa/vidubwasha vya kielekroniki vyenye uwezo mkubwa wa kufanya vitu vingi kama simu za mikononi, laptops na vingine, inatokana na ubunifu wa wahandisi wa microprocessors. Hata hivyo ubunifu huo unatumika kwa gharama kwani umepelekea tatizo la kiusalama. Kwa nini? Kuna mambo mawili: